بیماری های میکروبی: بیماری لوک فقط لاروها را از بین می برد و توسط باکتری های مختلفی شیوع پیدا می کند که به دو نوع مختلف آمریکایی و اروپایی تقسیم می شود که نوع آمریکایی آن کاملا مشخص می باشد ولی نوع اروپایی عامل آن تا اندازه ای ناشناخته می باشد.
1- بیماری لوک آمریکایی (AFB)
بیماری لوک آمریکایی: یکی از مهمترین بیماریهای نوزادان (لاروها) زنبور عسل است. این بیماری در مناطق گرمسیری که آفتاب فراوان بوده و متوسط دمای محیط در تمام طول سال بالا میباشد کمتر آسیب میرساند. عامل آن نوعی باکتری با نام علمی Bacillus larvae است با 2 تا 5 میلی میکرون طول و 0/5 تا 0/8 میلی میکرون عرض و تولید اسپور تخم مرغ شکل میکند و در ابعاد 1/3 در 1/6 میلی میکرون میباشد که در مقابل حرارت و مواد ضد عفونی شیمیایی و خشکی بسیار مقاوم هستند و تا 35 سال در شرایط نامساعد قدرت نمو دارند. لاروهای جوان حساس تر هستند و با حدود 10 اسپور آلوده میشوند ولی لاروهای مسن تر از 2 روز با میلیون اسپور ممکن است آلوده شوند. روده لاروها (کمتر از 2 روز) اسپور خود را پاره کرده و به شکل باسیل در میآید و در مدت کوتاهی تمام سلولهای بدن لارو را از بین میبرد و سپس دوباره به شکل اسپور در میآید تا به نحوی به بدن لارو دیگری برسد. اسپورها در 36 تا 48 ساعت در دمای 34 تا 37 درجه تبدیل به باسیل میشوند. چون لاروها پس از بسته شدن درب سلول از بین میروند، درب بومی سلول (پولک سر سلول) گود میشود و بعد از مدتی میان آن سوراخ میگردد و لارو از بین رفته و به صورت چسب غلیظی در کف سلول میباشد و چنانچه با چوب کبریت محتویات سلول را خالی کنیم کاملا کش میآید و باید چوب کبریت را روی کاغذ گذاشته و آتش زد تا کاملا اسپورها از بین برود. هر لارو مرده حدود 2/5 میلیارد اسپور است. زمان متوسط برای بروز علائم ظاهری لاروها 5 تا 12 روز بعد از تفریخ تخم میباشد. این اسپور برای نوزادان بیماریزا است ولی زنبور بالغ مصونیت دارند. عامل بیماری توسط غذا وارد کندو میشود سپس زنبوران پرستار آن را برای تغذیه نوزادان استفاده میکنند. نوزادان بیش از 2 روز مبتلا نمیشوند. نوزادان تا قبل از اتمام دوره تغذیه از این بیماری تلف نمیشوند. تلفات در مرحله قبل از شفیرگی است که نوزادان مرده به دیواره حجره میچسبند. در حالت خفیف توسط کارگران نوزادان مرده به خارج کندو برده میشوند. از نوزادان تلف شده بویی شبیه سیریشم به مشام میرسد و نوزاد تلف شده در حجره به صورت قائم چسبیده و زبان آن به جلو کشیده شده است. زنبوران کارگر محتویات جنین سلولها را میخورند و اسپورها در روده آنها تبدیل به باسیل میشود ولی نمیتواند زیانی به بار آورد پس با مدفوع زنبور خارج و از بین میرود. زنبوران پرستار با اقدامات خود به شدت باعث آلوده شدن خود و سپس انتقال به سایر شانها میشوند و زنبوردار به علت ناآگاهی ضمن بازدید از کندوهای آلوده، دستکش و اهرم و سایر وسایل خود را آلوده و باعث انتقال بیماری به کندوهای دیگر میشود. کندوهای درگیر به مرور زمان کم جمعیت میشوند و ممکن است مورد غارت قرار گیرند و غارتگران باعث انتقال این بیماری به کندوهای دیگر میشوند.
درمان لوک آمریکایی
درمان بیماری لوک آمریکایی 100 درصد نتیجه نخواهد داد و همیشه پیشگیری آسانتر، مطمئن تر و با صرفه تر از درمان میباشد.
پیشگیری بیماری لوک آمریکایی
قبل از هر کاری باید از غارت جلوگیری کرد و کلیه وسایل ضدعفونی شود. شیوع بیماری فصل مشخصی ندارد.
اصولا برای معالجه 2 روش به کار برده می شود:
1- معدوم کردن کلنی های مریض
- استفاده از داروهای شیمیایی و آنتی بیوتیکها
- معدوم کردن کلنی های مریض
در شب که تمام زنبورها در داخل کلنیها هستند دریچه پرواز بسته شود سپس با گاز یا مواد سمی زنبورها را میکشیم سپس کلیه محتویات کندو را در گودالی به عمق 1 متر سوزانده و دفن میکنیم و بعد بدنه، کلنی، طبقه و درپوش کندو را با شعله افکن ضد عفونی میکنیم.
2- استفاده از داروهای شیمیایی و آنتی بیوتیکها
داروهای آنتیبیوتیک مثل سدیم سولفاتیازول و اکسی تتراسیکلین (ترامایسین) استفاده میکنند که رشد و فعالیت باکتری را متوقف میکند و کشنده است ولی روی اسپورهای آن بی تاثیر است. استفاده از این دارو در فصل شهدگیری در عسل ذخیره شده و برای انسان خطرات جانبی دارد و از طرفی به مقدار کافی توسط زنبوران مصرف نمیشود. این داروها را 2 نوبت در سال اوایل بهار و پاییز قبل از آمادگی برای زمستان گذرانی تجویز میکنند.
بیماری لوک اروپایی (EFB)
بیماری لوک اروپایی موجب مرگ لاروهای جوان 4 تا 5 روزه میشود و بر خلاف نوع آمریکایی در اواخر زمستان و اوایل بهار ظاهر میشود و با جریان شهد درصد و شدت آلودگی آن کاهش مییابد. عامل اصلی آن استرپتوکوکوس پلاتون است و پس از آن باکتریهای دیگر وارد لارو شده و باعث تشدید تلفات میشود. لارو معمولا زرد رنگ میشود و در موقع خارج کردن لارو پوسته آن پاره شده و ماده رقیقی خارج میشود و در مراحل بعدی غلیظ و قهوهای روشن با بوی نامطبوع میشود. تلفات نوزادان قبل از بسته شدن درب حجرهها صورت میگیرد. در بیماری لوک اروپایی زنبور قبل از شفیرگی میمیرد و در حجرهها را نمیبندند ولی در لوک آمریکایی حجره بسته میباشد.
پیشگیری بیماری لوک اروپایی
مدتی نگه داشتن کندوها، مراقبت صحیح در طول زمستان، قراردادن مقدار کافی عسل و گرده گل برای زمستان، رعایت اصول بهداشت و جلوگیری از غارت کندوهای آلوده.
درمان بیماری لوک اروپایی
در صورت خفیف بودن آلودگی کلنی معمولا طبیعی مقابله میکنیم و در صورت وجود شهد طبیعی کلنی بر آن غلبه کرده و نیاز به مصرف دارو نیست. تعویض ملکه جوان و قوی هم در مقاومت کلنی موثر است. برای درمان قوی از آنتیبیوتیکهایی مانند اکسی تترا سایکلین، استرپتومایسین، اریترومایسین و آپی مایسین استفاده میشود.
بیماری نوزما (پارازیت تک سلولی پرتوزوآیی)
بیماری نوزما حالت اسهالی در زنبور ایجاد میکند. این بیماری انگلی یکی از شایعترین بیماریهای زنبوران بالغ است و زنبوران جوانتر از 10 روزگی و نوزادان هرگز مبتلا نمیشوند. در مناطق دارای زمستان طولانی شیوع بیشتری دارد. عامل بیماری پرتوز یا پارازیت یک سلولی به نام نوزما آپیس است که منحصرا در داخل سلولهای جداره معده گوارشی زنبور کامل رشد میکند.
جمع بندی
بیماریهای میکروبی زنبور عسل شامل لوک آمریکایی، لوک اروپایی و نوزما از مهمترین تهدیدهای کلنی هستند که در صورت عدم مدیریت صحیح میتوانند منجر به کاهش شدید جمعیت و تولید عسل شوند. پیشگیری، رعایت اصول بهداشتی، جلوگیری از غارت، تعویض ملکه و ضدعفونی ابزار زنبورداری مهمترین اقدامات کنترلی هستند. در زنبورداری حرفهای مانند آنچه در زویاهانی دنبال میشود، سلامت کلنی برابر با تولید عسل طبیعی سالم و با کیفیت است.
سوالات متداول
تفاوت لوک آمریکایی و اروپایی چیست؟
در لوک آمریکایی لارو پس از بسته شدن حجره می میرد ولی در لوک اروپایی قبل از بسته شدن حجره تلف می شود.
آیا درمان لوک آمریکایی قطعی است؟
خیر، درمان 100 درصد تضمینی نیست و پیشگیری مهم تر است.
نوزما بیشتر در چه شرایطی شیوع دارد؟
در مناطق با زمستان طولانی و شرایط رطوبتی بالا بیشتر دیده می شود.
آیا زنبور بالغ به لوک آمریکایی مبتلا می شود؟
خیر، زنبور بالغ مصونیت دارد ولی ناقل بیماری است.
