بیماری های ویروسی از جمله عوامل مهم کاهش جمعیت کلنیها هستند که میتوانند در مراحل لاروی یا در زنبوران بالغ بروز کنند. این بیماریها معمولا درمان مستقیم ندارند و مدیریت صحیح کلنی نقش اساسی در کنترل آنها دارد.
1- بیماری لارو کیسهای
بیماری لارو کیسهای: عمدتا در مرحله لاروی موجب مرگ و میر میشود. عامل آن ویروسی است که داخل سیتوپلاسم بافتهای مختلف بدن لاروهای جوان مستقر میشود. ابعاد آن 30 میلی میکرون است. لاروهای حدود 2 روز به آلودگی حساستر بوده و اگر ویروس در غذایشان وارد شود پس از مدت کوتاهی بعد از بسته شدن حجرهها میمیرند. لاروهای مبتلا پس از بسته شدن درب سلول به شفیره تبدیل نمیشوند و به پشت در کف سلول قرار گرفته و سرشان به طرف خارج سلول واقع میشود. پس از چند روز میمیرند و به قهوهای تیره تبدیل میشوند. جلد بدن سخت شده و به علت جمع شدن مایع تغییر جلدی در زیر پوست، حالت کیسهای شکل پیدا میکند. بقایای مرده لارو بر خلاف لوک آمریکایی به راحتی از سلولها جدا میشوند. هر لارو حاوی یک میلی گرم ویروس است که میتواند تمام لاروهای هزار کلنی را آلوده کند.
نکته مدیریتی
این بیماری معمولا در کلنیهای ضعیف بیشتر دیده میشود و رعایت بهداشت کندو، جلوگیری از استرس و تقویت جمعیت میتواند شدت آن را کاهش دهد.
2- بیماری فلجی
بیماری فلجی در زنبوران بالغ باعث میشود که قدرت پرواز خود را از دست بدهند. بالها و شکم حالت شل و افتاده پیدا میکند. غالبا موهای بدن زنبورهای آلوده ریخته و بدن سیاه و درخشان میشود و در نهایت میمیرد. در حالت فلج مزمن، ویروس تدریجا باعث فلج زنبوران میشود و در بافت عصبی زنبوران تکثیر یافته و سبب فلجی میشود. در حالت فلج حاد، ویروس ابتدا باعث فلجی و سپس مرگ سریع زنبوران میگردد.
تفاوت فلج مزمن و فلج حاد
فلج مزمن: روند تدریجی، کاهش تدریجی توان حرکتی
فلج حاد: بروز سریع علائم و مرگ ناگهانی
پیشگیری و معالجه بیماری های ویروسی
پیشگیری و معالجه: هیچ راه مستقیم معالجه وجود ندارد. در موارد شدید تعویض ملکه سالم و مقاوم مفید است. برای پیشگیری و تقویت کلنی، تامین غذای کافی و اعمال مدیریت صحیح موثر است.
اقدامات تکمیلی مدیریتی
- تقویت کلنی با تغذیه اصولی در فصول کم شهد
- جلوگیری از استرسهای محیطی
- جلوگیری از تراکم بیش از حد کلنیها در یک منطقه
- کنترل سایر بیماریها مانند کنه واروا که میتوانند ناقل ویروسها باشند
- استفاده از ملکههای اصلاح نژاد شده و مقاوم
در زنبورداری حرفهای، سلامت کلنی مستقیما با کیفیت و کمیت تولید عسل طبیعی مرتبط است و مدیریت صحیح بیماریهای ویروسی نقش مهمی در پایداری تولید دارد.
جمع بندی
بیماریهای ویروسی زنبور عسل شامل لارو کیسهای و بیماری فلجی از عوامل مهم تضعیف کلنیها هستند. لارو کیسهای در مرحله لاروی موجب مرگ میشود و فلجی در زنبوران بالغ باعث کاهش توان پرواز و مرگ میگردد. از آنجا که درمان مستقیم برای بیماریهای ویروسی وجود ندارد، پیشگیری، مدیریت صحیح، تغذیه مناسب و تعویض ملکه مقاوم بهترین راهکار برای حفظ سلامت کلنی و تولید عسل با کیفیت در زویاهانی میباشد.
سوالات متداول
بیماری لارو کیسهای در چه مرحله ای زنبور را درگیر میکند؟
عمدتا در مرحله لاروی و پس از بسته شدن حجرهها باعث مرگ لارو میشود.
آیا بیماری فلجی درمان قطعی دارد؟
خیر، درمان مستقیم ندارد و مدیریت و تقویت کلنی مهمترین راهکار است.
تفاوت فلج مزمن و فلج حاد چیست؟
فلج مزمن به صورت تدریجی ایجاد میشود ولی فلج حاد باعث مرگ سریع زنبوران میگردد.
آیا تعویض ملکه در کنترل بیماریهای ویروسی موثر است؟
بله، استفاده از ملکه سالم و مقاوم میتواند شدت بیماری را کاهش دهد.
