اغلب در زمستان است که زنبور غذا میخورد و مدفوع را ذخیره میکند و در صورت بروز بیماری، به علت سردی هوا زنبوران برای دفع مدفوع یا از کندو خارج شده که در اثر سرما میمیرند و یا داخل کندو از خوشه جدا شده و در کف کندو مضطرب حرکت میکنند و در دیواره و کف کندو لکههای قهوهای مشاهده میشود.
علت های بیماری اسهال زنبور عسل
1- غذای زمستانه نامرغوب: برخی عسلها برای زمستان مناسب نیستند، مثل عسل جنگلی که ملاس زیادی دارد و مواد دفعی زیادی ایجاد میکند.
2- دیر غذا دادن زمستانه: اگر در اواخر پاییز غذا داده شود، در اثر سرما زنبور قادر به استفاده نخواهد بود و مقداری از آن فاسد میشود.
3- ناراحت کردن زنبوران در زمستان: تکان خوردن کندو، سروصدا مانند خرد کردن هیزم یا حمل و نقل زمستانه کندوها باعث درهم ریختن خوشه و استفاده زیاد از غذای زمستانه و سپس بیمار شدن میشود.
4- طولانی شدن زمستان
5- نامناسب بودن کندو: اگر کندو نتواند زنبور را در مقابل سرما و باد حفظ کند باعث استفاده بیشتر غذای زمستانه میشود.
6- کوچک بودن سوراخ پرواز: رطوبت کندو زیاد، تهویه کم و استرس زیاد.
7- فقدان ملکه: باعث استرس و تغذیه بیشتر با عسل میشود.
8- نوزما برای مبارزه با بیماری اسهال، بهبود تهویه، تمیز کردن کندو و تقویت کلنی چارهساز است.
بیماری یبوست یا بیماری ماه می (اردیبهشت ماه)
اگر زنبورها در محیطی باشند که گرده گل فراوان بوده و فاصله آن تا کندو نزدیک باشد، یعنی به سرعت مقدار زیادی گرده جمعآوری کنند و آب در اختیار زنبورها نباشد و با استفاده از تله نیز گردههای اضافی گرفته نشود، در نتیجه باعث میشود زنبورها گرده زیادی مصرف کنند و این گرده زیاد در زنبورها بیماری یبوست ایجاد میکند.زنبورها از مزرعه که برمیگردند جلوی دریچه پرواز زمین میخورند و به اصطلاح ریزش دارند، یعنی حالت فلجی دارند و در نهایت باعث مرگشان میشود. وقتی شکم آنها را فشار میدهیم گرده هضم نشده بیرون میزند. برای درمان میتوان شربت 3 به 1 داد.
بیماری نوزما (Nosema apis)
عامل این بیماری یک تک سلولی یا تک یاختهای یا پروتوزوآیی به نام nosema apis میباشد.
علائم بیماری
اسهال و فلجی است.این بیماری مربوط به زنبورهای بالغ است (بیشتر زنبورهای تازه به دنیا آمده 2 تا 10 روز) یعنی لارو و شفیره را درگیر نمیکند.مدفوع زنبور در حالت طبیعی به رنگ سبز یا سبز مایل به قهوهای بوده و حالت ساچمهای دارد و زنبورها معمولاً مدفوع خود را بیرون از کندو میریزند.اگر مدفوع به رنگ زرد روشن و به صورت آبکی روی قابها، ظرف غذا، پارچه روی قاب و بدنه بیرونی کندو دیده شود یعنی دچار نوزما شدهاند و زنبورهای دچار شده حالت فلج به خود گرفته و جلوی دریچه پرواز میخزند.روده زنبورهای مرده یا فلج که نوزما داشتهاند اگر بیرون کشیده شود به صورت باد کرده، بدون موج و سفید دیده میشود. در صورتی که زنبور سالم به صورت موجدار (بند بند) بوده و رنگ آن زرد یا زرد مایل به خاکستری میباشد و باد کرده نیست.عامل نوزما در لوله گوارشی زنبورهای بیمار زندگی کرده و از طریق مدفوع در محیط پخش میشود و زنبورهای جوان که در ارتباط با مدفوع هستند (نظافتچی) بیشتر به آن دچار میشوند.
شرایط ایجاد و تشدید نوزما
مهمترین عامل رطوبت است. اگر رطوبت بالا برود در اثر ریختن شربت داخل کندو، عرق کردن کندو، خیس شدن پارچه زیر درب کندو، نفوذ باران به داخل، قرار گرفتن بدنه کندو در علفهای خیس و تهویه نامناسب، دادن شربت در هوای سرد، استفاده از شربت با آب سرد، وجود آب سرد به عنوان آب مصرفی نزدیک زنبورستان (آب مصرفی باید بین 18 تا 32 درجه سانتیگراد باشد)، اگر زنبورها بیش از 10 روز نتوانند از کندو خارج شده و دفع مدفوع کنند تجمع مدفوع داخل رودهها میتواند باعث نوزما شود. مثلاً در پاییز و زمستان که هوا سرد است، ساعتی از روز که هوا آفتابی است دریچه پرواز را باز کنید تا زنبورها بتوانند دفع مدفوع کنند. اگر امکان کوچ ندارید بهتر است محیطی مسقف دارای 3 دیوار که جلوی آن به اندازه 50 سانتیمتر باز باشد برای زنبورستان خود در نظر بگیرید و دریچه پرواز را به اندازه ورود و خروج یک زنبور باز بگذارید.دریچه پرواز باید طوری باشد که اول صبح پاییز و زمستان برعکس بهار و تابستان نور خورشید در سر ظهر به دریچه پرواز برسد، یعنی وسط روز زنبورها کندو را برای دفع مدفوع ترک کنند تا از سرما یخ نزنند.
درمان نوزما
- ضدعفونی کندو و تمیز کردن مدفوع و زنبورهای مرده (تراشیدن با کاردک)
- انتقال قابها و زنبورها به کندوهای خالی
- ضدعفونی کندوی مورد نظر با شعلهافکن یا استفاده از فورمالین در کندوی آلوده خالی از جمعیت. سپس با استفاده از فوماژلین یا فومیدل ب به مقدار 25 میلیگرم در 5 لیتر شربت (1 به 1) به مدت 8 بار در ماه استفاده شود. همچنین میتوان از سرکه سیب یا سرکه عسل طبیعی به مقدار 1 تا 2 درب بطری استفاده کرد.
جمعبندی تخصصی زویاهانی
بیماری نوزما یکی از مهمترین بیماریهای زنبور عسل است که مستقیماً بر سلامت کلنی، میزان تولید عسل و قدرت زمستانگذرانی تأثیر میگذارد. مدیریت رطوبت، تهویه مناسب، تغذیه صحیح و ضدعفونی اصولی کندو از مهمترین راههای پیشگیری است.در زویاهانی علاوه بر ارائه عسل طبیعی و فرآوردههای زنبور عسل، آموزشهای تخصصی زنبورداری نیز ارائه میشود تا کلنیهای سالمتر و تولید پایدارتر داشته باشید
سوالات متداول
سوالات متداول
بیشتر در پاییز و زمستان و در شرایط رطوبت بالا مشاهده میشود.
آیا نوزما لارو را درگیر میکند؟
خیر، این بیماری مربوط به زنبورهای بالغ است و لارو و شفیره را درگیر نمیکند.
مهمترین عامل تشدید نوزما چیست؟
مهمترین عامل تشدید نوزما چیست؟
آیا با درمان تابستانه میتوان از نوزما جلوگیری کرد؟
مدیریت صحیح تغذیه و تهویه در تابستان و پاییز نقش مهمی در پیشگیری دارد.
