سلامت کلنیهای زنبور عسل نقش بسیار مهمی در تولید عسل طبیعی، بره موم، ژل رویال و سایر فرآوردههای زنبور دارد. یکی از مهمترین تهدیدها برای کلنیها، انگلها به ویژه کنه واروآ هستند که در صورت کنترل نشدن، میتوانند خسارتهای جبرانناپذیری ایجاد کنند.
کنه مایت (واروآ)
کنه مایت (واروآ): میزبان آن زنبور عسل هندی است که کاملاً با آن سازش یافته و خسارت چندانی وارد نمیکند، ولی برای میزبان دیگر خود یعنی زنبور اروپائی انگل بسیار مهمی بوده و خسارت جبرانناپذیری وارد میکند.از لحاظ شکل به سه گونه تقسیم میشود. این انگل مخصوص نوزادان زنبور میباشد. کنه ماده بالغ تخممرغی شکل، حدود 1 میلیمتر و به رنگ قهوهای مایل به قرمز میباشد. کنه نر کوچکتر، زرد روشن مایل به خاکستری، مسطح و حدود ½ میلیمتر است. کنه دارای 4 جفت پا میباشد و اغلب روی شکم زنبور مستقر است. کف پاها دارای بادکش بوده و برای چسبیدن به بدن زنبور استفاده میشود. موهای زیر شکم نیز باعث محکم شدن اتصال کنه به بدن زنبور میشوند.این کنه زندگی خود را با زندگی زنبور عسل هماهنگ کرده است. تولید مثل آن با تولید زنبور برابر بوده و طول زندگی آن در تابستان مانند زنبور حدود 2 تا 3 ماه است و در زمستان 5 تا 8 ماه میباشد.کنه از مرحله لاروی، شفیرگی و زنبور بالغ خون میمکد و موجب ضعف، تغییر شکل و حتی مرگ شفیره یا زنبور بالغ میشود. کنه علاقه زیادی به زنبور نر دارد، زیرا جثه بزرگتر و دوران شفیرگی طولانیتری دارد. گاهی حجرههای ملکه نیز مورد حمله قرار میگیرند.برای تغذیه از قسمتهای نرم بدن زنبور مانند حلقه اول بین سر و سینه و همچنین بین شکم و سینه خون میمکد که این امر باعث عفونت در زنبور میشود. بیشترین خسارت به لاروهای مسن و شفیرهها به خصوص نر وارد میشود. زنبوران کامل میزبان واسطه هستند. قبل از بسته شدن سر سلولهای لارو، کنه ماده وارد سلول شده و پس از تنیدن پیله توسط لارو، شروع به تخمریزی میکند.کنه ماده در لاروهای 4 تا 5 روزه و در سن حدود 13 روزگی وارد حجره میشود و صبر میکند تا لارو وارد مرحله شفیره شود، سپس از خون آن تغذیه کرده و تخمگذاری را آغاز میکند. یک کنه ماده بالغ در سلول کارگر حدود 5 تخم میگذارد که 4 عدد بارور و یک عدد غیر بارور است و در سلول زنبور نر 7 تخم میگذارد. درجه حرارت مورد نیاز 34 درجه سانتیگراد است که همان دمای پرورش لاروها میباشد.دوره جنینی آن 24 ساعت طول میکشد و پس از بیرون آمدن از تخم، 2 تا 5 روز از خون شفیره زنبور تغذیه میکند و 2 تا 3 روز دیگر به رشد ادامه میدهد تا به کنه کامل تبدیل شود. دگردیسی کنه ماده 8 تا 10 روز و کنه نر 6 تا 7 روز میباشد. کنه نر پس از جفتگیری میمیرد.در لحظه تفریخ زنبور از حجره، کنه مادر به همراه کنههای دختر از حجره خارج میشوند. اگر تعداد کنهها در حجره زیاد باشد موجب خفگی شفیره شده و در صورت زنده ماندن، باعث ناقصالخلقه شدن و ضعف زنبور میشود.پس از خروج زنبور، هر کنه به یک حجره نوزاد دیگر حمله میکند. معمولاً در سال اول آلودگی قابل تشخیص نیست، زیرا تعداد کنهها کم است، اما در سال سوم به وضوح دیده میشود.
علائم آلودگی به کنه واروآ در آلودگی شدید:
- کنههای ماده روی زنبوران و حجرات باز لارو دار دیده میشوند.
- زنبوران کارگر بیقرار بوده، سریع راه میروند و بیدلیل بال میزنند.
- در صورت استقرار کنه در مفصل بال، زنبور قدرت پرواز ندارد.
- مرگ و میر غیرعادی زنبوران مشاهده میشود.
- گاهی لارو از حجره خارج شده و در کف کندو میافتد.
- ناقصالخلقه بودن زنبوران دیده میشود.
- وجود ملکههای باکره یا ناقصالخلقه در کندو مشاهده میشود.
- وجود لارو مرده جلوی دریچه پرواز میتواند علامت وجود کنه در کندو باشد.
روش های چک کردن کلنی
برای چک کردن کلنی از وجود کنه، یک شفیره نر را با چوب بیرون میکشیم:
- نباید رنگ آن تغییر کرده باشد.
- مایع چسبنده داخل آن نباشد.
- روی شفیره نقاط قرمز رنگ نباشد.
روش های تشخیص انگل کنه واروآ در کندو به دو روش انجام میشود:
روش اول
داخل کندو کاغذ سفید در کف کندو قرار داده، سپس نوار فولیکس را در داخل کندو آتش بزنید. بعد از 20 تا 30 دقیقه، کنهها روی کاغذ مشاهده میشوند که باید کاغذ و کنهها را آتش بزنید.
روش دوم (آزمایشگاهی)
100 عدد زنبور را داخل شیشه قرار داده، روی آن آب جوش ریخته و تکان دهید. در صورت وجود کنه، از زنبور جدا شده و کف شیشه میافتد.کنه در اوایل بهار کم بوده، در زمان رشد کندو افزایش یافته و در پاییز به حداکثر میرسد. در تابستان بیشتر روی لاروهای داخل کندو و در پاییز روی زنبوران مزرعه مشاهده میشود.در سال اول حدود 10 کنه در کندو وجود دارد، در سال دوم حدود 100 عدد و در سال سوم بیش از 1000 عدد میرسد.
عوامل انتقال کنه واروآ
- مهاجرت کندوهای آلوده
- خرید کندوهای آلوده
- انتقال قاب آلوده
- وسایل کار آلوده
- بچه کندو
- ملکه آلوده
- زنبوران نر
- زنبوران آواره
اصول مبارزه با کنه واروآ
انتخاب ساعت مناسب: باید تمام زنبوران داخل کلنی باشند، مانند بعد از غروب آفتاب.
استفاده از اویشن (تیمول)
قرار دادن یک قاب نرباف داخل کلنی؛ با این کار کنهها وارد شفیرههای نر شده و سپس قاب نرباف خارج میشود.
نکته: یک روش بیولوژیکی مبارزه با کنه، استفاده از پودر شکر است به طوری که روی زنبورها پودر شکر بریزیم. این کار باید در فصلی انجام شود که تخم، لارو و شفیره وجود نداشته باشد.کندوهای کف باز با این روش کارآمدترند.
سوالات متداول
کنه واروآ بیشتر به کدام زنبورها حمله میکند؟
بیشترین علاقه به زنبور نر دارد زیرا دوره شفیرگی طولانیتری دارد.
چه زمانی میزان کنه در کندو بیشتر است؟
در پاییز میزان آلودگی به حداکثر میرسد.
روش طبیعی مبارزه با کنه چیست؟
استفاده از پودر شکر و قاب نرباف از روشهای بیولوژیکی کنترل کنه هستند.
