زویاهانی سحر

زویاهانی سحر

زویاهانی سحر

زویاهانی سحر

مبارزه با آفات و دشمنان زنبور عسل | روش های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی کنترل در زنبورداری

مبارزه با آفات و دشمنان زنبور عسل

آنچه در این مقاله میخوانیم

استفاده از سرما

استفاده از سرما که قاب‌های آلوده را 4 تا 5 ساعت در فریزر قرار می‌دهیم.

استفاده از گرما

کیفیت عسل در دمای بالا 49 درجه کاهش می‌یابد و در دمای بالاتر به شان‌ها هم صدمه می‌زند. درجه ذوب موم 64 تا 65 درجه سانتی‌گراد است. پروانه در دمای 60 درجه سانتی‌گراد در رطوبت نسبی 50 درصد از بین می‌رود.


مبارزه شیمیایی

در مبارزه شیمیایی از سموم گازی مثل گوگرد، فسفین، پارادی کلرو بنزین، اتیلن دی برومید، اتیلن اکسید، متیل برومید و قرص فوستوکسین استفاده می‌شود. گازهای سمی در دمای بالای 22 درجه سانتی گراد بهترین نتیجه را می‌دهند.

گوگرد

گوگرد از هوا سنگین‌تر است. می‌توانیم آن را با الکل خیس کنیم یا به تنهایی آتش بزنیم که تولید گاز SO2 می‌کند. هر 10 متر مکعب فضا 70 تا 140 گرم گوگرد نیاز دارد و باید دوره دوم آن 15 روز دیگر هم تجویز شود.

پارادی کلرو بنزن

کریستال سفید نفتالین است. 90 تا 180 گرم در 10 متر مکعب روی آخرین طبقه کندو گذاشته می‌شود. در مدت 48 ساعت اثر می‌کند سپس قاب ها را هوا می‌دهیم.

متیل برومید

داخل کپسول و به صورت مایع است و تخم‌های پروانه را هم می‌کشد. هر 10 متر مکعب 175 تا 300 گرم استفاده می‌شود. در موقع استفاده باید نکات ایمنی رعایت شود چون برای کاربر خطرناک است.

فستوکسین

قرص است و در رطوبت گاز سمی تولید می‌کند. 5 قرص برای هر متر مکعب روی طبقات گذاشته می‌شود و 1 هفته تا 10 روز فرصت نیاز دارد، سپس قاب‌ها را هوا می‌دهیم.

گاز دی اکسید کربن

برای کنترل شبپره در انبار استفاده می‌شود که 80 درصد فضا باید با گاز آغشته شود.


مبارزه بیولوژیکی

در مبارزه بیولوژیکی از پودر سرتان استفاده می‌شود که برای انسان و زنبور بی‌خطر است. وقتی لاروهای پروانه موم‌خوار مقدار کمی از این پودر را تغذیه می‌کند مسموم و بیمار می‌شود و می‌میرد. در داخل پودر ذرات کریستال و باکتری مخصوص وجود دارد که لارو را بیمار می‌کند. می‌توان ورقه موم آج دار را در موقع پرچ با این دارو آلوده کرد که به صورت سوسپانسیون 1 درصد وزن موم درست کرده و موم را از آن رد می‌کنیم.


دشمنان زنبور عسل

زنبور زرد و قرمز

با سختی وارد کندو شده و برای تغذیه نوزاد خود مقداری از عسل کندوی عسل را می‌دزدند. عده دیگری در نزدیکی کندو کمین کرده و زنبوران صحرا را هنگام ورود یا خروج گرفته و سر آن‌ها را جدا کرده و بدون آن‌ها به سوراخی که قبلا در زمین، تنه درخت یا جای دیگر درست کرده اند حمله کرده و به کمک نیش دراز تخمی در داخل آن می گذارند که این تخم تا پایان مرحله دگردیسی از این لاشه تغذیه می‌کند. مبارزه شامل از بین بردن لانه‌های این زنبوران در اطراف زنبورستان و انفرادی کردن سوراخ است. مالیدن فسفید دوزنگ روی جگر و آویزان کردن آن می‌تواند تله سمی خوبی باشد.

مورچه ها

همه چیزخوارند و از شکارچیان مهم زنبور می‌باشند. به راحتی وارد کندو شده و از عسل، گرده و اجساد مرده زنبوران تغذیه می‌کنند. برای جلوگیری از خسارات مورچه‌ها توصیه می‌شود کندوها را روی 4 پایه قرار داده و پایه‌ها در داخل ظرف آب یا روغن سوخته گذاشته شود. همچنین پیدا کردن لانه مورچه‌ها در اطراف کندو و از بین بردن آن‌ها توسط حشره کش توصیه می‌شود.

سوسک تاول زا

لارو سن اول این سوسک‌ها روی گل‌های مورد استفاده زنبور منتظر می‌ماند. به محض ورود زنبور به گل، لارو به آن می‌چسبد و به کندو وارد می‌شود. داروهای دودزا کنه این آفت را از بدن زنبور جدا می‌کند.

عنکبوت

دشمن همه حشرات است و با تارهایی که می‌تند زنبور را دچار مشکل می‌کند.

پرندگان زنبورخوار

اکثر پرندگان زنبورخوار یا سبز قبا بزرگترین دشمن زنبور هستند. پرندگان پس از تغذیه از تعداد زیادی زنبور در چینه‌دان خود شیره آن‌ها را مکیده و بقایای سخت آن را از دهان خارج می‌نمایند.

زنبور خوار معمولی سبز کوچک

25 سانتی‌متر طول، پر و بال سبز و چشم سیاه، سینه سیاه، گلوی آبی و زیر بال مسی رنگ دارد. در مناطق خشک و گرم بین درختان دیده می‌شود و در زمین‌های مزروعی جنوب و جنوب شرق ایران یافت می‌شود.
 

زنبور خوار معمولی

طول 27 سانتی‌متر، رنگارنگ با منقار دراز و خمیده، شاپرهای اول و دوم و شکم سبز مایل به آبی، زیر گلو زرد. در فضای باز، پر بوته و کم درخت و حتی روی تیر برق زندگی می‌کند. در سوراخ‌های دیواره رودخانه، گودال‌های شنی و بریدگی زمین زندگی می‌کند و در اغلب نقاط ایران به جز جنوب و جنوب شرقی و جنوب غربی دیده می‌شود.

زنبور خوار گلو خرمایی

30 سانتی‌متر طول، سطح زیر سینه و شکم سبز یکدست و زیر بال‌ها تقریبا خرمایی رنگ. بیشتر در دشت‌ها و زمین‌های زراعی و آبیاری شده دیده می‌شود.

موش

موش‌های ریز از سوراخ پرواز به داخل کندو رفته تا از گرمای کندو در پاییز و زمستان استفاده کنند و از عسل کندو برای رفع گرسنگی مصرف می‌کنند.

خرس

در جنگل‌های گیلان و مازندران فراوان است. به علت قشر کلفت چربی زیر پوست، نیش زنبور اثر ندارد و علاوه بر خوردن عسل، کندوها را می‌شکند. راه دفاع شامل تله، حصار و مراقبت می‌باشد.

نکته مهم در سم پاشی

مبارزه با حشرات زیان‌آور ضروری است، اما برای این که سم پاشی برای زنبور مضر نباشد سعی می‌شود سم پاشی هنگام گل‌دهی درختان میوه و گیاهان زراعی انجام نگیرد.
 

جمع بندی

مبارزه با آفات زنبور عسل شامل روش‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی است که هر کدام باید با رعایت اصول ایمنی و در غیاب زنبور انجام شود. علاوه بر آفات انباری مانند پروانه موم‌خوار، دشمنان طبیعی مانند زنبورهای شکارچی، مورچه، پرندگان، موش و حتی خرس نیز می‌توانند خسارات جدی وارد کنند. مدیریت صحیح زنبورستان و رعایت اصول ایمنی در استفاده از سموم، پایه حفظ سلامت کلنی و تولید عسل طبیعی با کیفیت است.

سوالات متداول

  1. بهترین روش فیزیکی برای از بین بردن پروانه موم خوار چیست؟

    قرار دادن قاب‌های آلوده به مدت 4 تا 5 ساعت در فریزر یکی از موثرترین روش‌های فیزیکی است. همچنین استفاده از گرما در دمای کنترل شده می‌تواند لاروها را از بین ببرد، اما باید مراقب بود دما از 49 درجه بالاتر نرود تا کیفیت عسل و شان آسیب نبیند.

  2. آیا استفاده از گوگرد برای ضدعفونی شان‌ها ایمن است؟

    گوگرد در فضای بسته و در دمای بالای 22 درجه سانتی گراد اثر بهتری دارد و تولید گاز SO2 می‌کند. هنگام استفاده باید قاب‌ها بدون حضور زنبور باشند و پس از پایان کار کاملا هوا داده شوند.

  3. قرص فستوکسین چگونه عمل می‌کند؟

    فستوکسین در رطوبت گاز سمی آزاد می‌کند و برای هر متر مکعب 5 قرص استفاده می‌شود. مدت اثر آن 1 هفته تا 10 روز است و پس از آن باید قاب‌ها کاملا تهویه شوند.

  4. آیا پارادی کلرو بنزن روی تخم‌های پروانه هم اثر دارد؟

    این ماده بیشتر روی لارو و حشرات کامل موثر است و باید پس از 48 ساعت قاب‌ها کاملا در معرض هوا قرار گیرند.

  5. روش بیولوژیکی کنترل پروانه موم‌خوار چیست؟

    استفاده از پودر سرتان که حاوی باکتری مخصوص است، باعث بیماری و مرگ لاروهای موم‌خوار می‌شود و برای انسان و زنبور بی خطر است.

  6. چگونه از ورود مورچه به کندو جلوگیری کنیم؟

    قرار دادن کندو روی چهار پایه و گذاشتن پایه‌ها داخل ظرف آب یا روغن سوخته، همچنین از بین بردن لانه مورچه‌ها در اطراف زنبورستان بسیار موثر است.

  7. زنبورهای زرد و قرمز چه خسارتی وارد می کنند؟

    این زنبورها با حمله به کندو یا شکار زنبوران کارگر در اطراف زنبورستان، باعث کاهش جمعیت و تضعیف کلنی می‌شوند.

  8. پرندگان زنبورخوار چه تاثیری بر زنبورستان دارند؟

    پرندگان زنبورخوار با تغذیه از زنبورها می‌توانند در مناطق خاص خسارت جدی ایجاد کنند، به ویژه در فصل مهاجرت یا در مناطق گرم و باز.

  9. آیا سم پاشی باغات برای زنبورها خطرناک است؟

    بله، به همین دلیل توصیه می‌شود سم پاشی در زمان گلدهی گیاهان انجام نشود و زنبورداران با کشاورزان منطقه هماهنگ باشند.

  10. آیا استفاده از سموم گازی در حضور زنبور مجاز است؟

    خیر، تمامی روش‌های شیمیایی باید در غیاب زنبور و در شرایط ایمن انجام شود تا از تلفات کلنی و آلودگی عسل جلوگیری گردد.