آشنایی با بدن زنبور عسل| ساختمان بدن، وظایف و نقش ملکه در کلنی – زویاهانی

ویژگی های زنبوران یک کندو

1. نر: جثه بزرگتر و فربه‌تر از ملکه و کارگرها دارد و فاقد نیش است، دارای خرطوم کوتاه‌تر، بیشتر اوقات روی قاب و در کنار ناحیه پرورش نوزادان است تنها وظیفه آن‌ها جفتگیری با ملکه و به ندرت گرم کردن کندو است. اوایل زندگی توسط کارگرها تغذیه شده و اواخر زندگی خودشان از عسل تغذیه می‌کنند. در یک کلنی متوسط در مناطق معتدل اواسط بهار بسته به شرایط محیطی شروع به پرورش نر می‌کنند تعدادشان در کندو بستگی به اندازه نژاد، شرایط عمومی و محیطی کندو دارد. از اواسط تابستان که شهد و دانه گرده کم است پرورش نرها متوقف و کارگران مانع تغذیه 20 نرها می‌شوند تا به تدریج از گرسنگی می‌میرند و کارگران لاروهای نر را از سلول هایشان بیرون کشیده و به خارج از کندو منتقل می‌کنند. زنبور نر می‌تواند تا 10 کیلومتر پرواز کند و حتی می‌تواند خود را روی یک جریان هوا بیاندازد و تا بیش از 10 کیلومتر هم برود و به این صورت است که زنبور توانسته است در سرتاسر کره زمین پخش شود.
2. کارگران: از نظر جثه کوچکترین افراد کندو هستند، ماده‌اند ولی تخم نمی‌گذارند اما برای حدود 10 روز اگر ملکه در کلنی نباشد تخم یا لارو جوان نیز موجود نباشد تخمدان‌های بعضی از کارگران فعال شده و تخم‌های زیادی را به طور نامنظم در سلول‌ها می‌گذارند که تخم‌هایشان به علت عدم آمیختن با اسپرم بارور نشده و به نر تبدیل می‌شود. از ابتدای زندگی و به تدریج که سن زنبورهای کارگر افزایش می‌یابد نوع کار و فعالیت آن‌ها تغییر می‌کند، کارگران به دو دسته داخل کندو و خارج کندو (مزرعه) تقسیم می‌شوند. کارگرها می‌توانند بین 4 تا 6 کیلومتر پرواز کنند.
3. زنبوران کندو: از بعد خروج از سلول تا سه هفته داخل کندو وظایفی متناسب با سنشان انجام می‌دهند و سه روز اول تمیز کردن سلول‌هایی که بتازگی خود و یا دیگر زنبوران از آن خارج شده‌اند سه تا شش روزگی تغذیه لاروهایی که سن آن‌ها بیش از سه روز است 6 تا 12 روزگی تغذیه لاروهای جوان کمتر از 3 روزه. هفته سوم تمیز کردن از مواد خارجی یا زنبورهای مرده، بسته بندی گرده‌ها در سلول‌ها ، ترشح موم و ساختن لانه‌های مومی و بستن سلول‌های پرشده از عسل یا سلول‌هایی که لارو پیله کرده، گرفتن شهد از زنبوران مزرعه، تبدیل شهد به عسل، کاربرد بره موم، تغذیه و مواظبت از ملکه و ساختن زهر و مواظبت از کندو.
4. زنبوران مزرعه: پرواز اولی تمرینی و شناسایی است و سپس پرواز اصلی u1576 برای آوردن غذا، شهد، گرده، آب و صمغ شروع می شود.

وظایف کلی زنبور عسل کارگر از روز اول تا آخر زندگی

داخل کندو در 6-12 بیشترین میزان تولید ژل رویال را دارد، 13-18 غدد موم ساز فعال می‌شود و می‌توانند تولید بره موم کنند درضمن این گروه از زنبورها به عنوان آچار فرانسه محسوب می‌شوند، 19-21 بیشترین زهر را دارند، 21 خارج کندو ملاقات با گل‌ها، انجام عمل گرده افشانی، جمع‌آوری و حمل گرده، شهد و صمغ، جمع‌آوری و حمل آب

عمر متوسط زنبور کارگر، نر، ملکه در بهار و تابستان به ترتیب 38 روز 22 تا 54 روز 2 تا 4 سال و در پاییز و زمستان   6 ماه می‌باشد.

ملکه

کلیه صفات یک کندو به ملکه آن بستگی دارد و ملکه مادر کلنی است. صفاتی مانند رنگ زنبوران، میزان جمع‌آوری شهد و گرده، تولید موم و آرام بودن در داخل کندو و مقاومت در مقابل بیماری‌ها و زمستان گذرانی بستگی به ملکه دارد. ملکه در کندو اغلب در نزدیکی لاروهای جوان و تخم‌ها دیده می‌شود و بیشتر اوقات توسط تعدادی زنبور کارگر محافظت می‌گردد. کارگرها ملکه را تعقیب، تغذیه و نظافت کرده و با شاخک‌های خود مرتبا وی را لمس می‌کنند و در مواقع لازم مواد دفعی او را خارج می کنند.

تفاوت ملکه با دیگر زنبوران:

به نسبت از کارگران بزرگتر بوده و فاقد زنبیل جمع آوری گرده بوده (در پاهای عقبی) از نرها شکم درازتری دارند (نرها شکمی کوتاه و در انتها کلفت تر) بال‌های ملکه قسمتی از شکم او را می‌پوشاند ولی بال‌های کارگران تقریبا تمام شکمشان را پوشانده است. سینه ملکه از کارگرها بزرگتر است که با توجه به این خصوصیات پنجره ملکه را ساخته‌اند که فقط کارگران توان عبور را دارند و نه ملکه و نه نرها.

پیدا کردن ملکه در کندو:

معمولا در محوطه پرورش نوزاد به سر می‌برد مگر در زمانی که کندو را بهم‌زده باشند و همیشه ملکه را تعدادی زنبور کارگر که حدود 10 تاا 12 عدد هستند و ملازم نامیده می‌شوند همراهی می‌کنند. در حالی که سر همه آن‌ها متوجه ملکه است حلقه‌وار او را احاطه کرده و از او پرستاری می‌کنند. برای پیدا کردن ملکه باید ابتدا یک یا دو قاب‌گذاری کندو را اغلب فاقد تخم و لارو هستند ملاحظه شود (برای احتیاط) و به کنار کندو تکیه داد سپس بقیه قاب‌ها را یک به یک بازدید کرد ملکه معمولا روی قاب‌های با تخم و لارو جوان کار می‌کند و به ندرت روی قاب‌های بدون تخم و لارو یا عسل دیده می‌شود ، ولی مشاهده ملکه روی این قاب‌ها بر اثر فرار ملکه از بازدید کننده است و باید توجه کرد که قاب‌ها را باید درست بالای کندو بازدید کرد که اگر ملکه به علت سنگینی شکم از قاب افتاد در داخل کندو بیفتد . اگر ملکه بیرون از کندو بیفتد خطر له شدن و یا پیدا نکردن راه را دارد. برای اطمینان از وجود ملکه حتما لازم نیست خود ملکه دیده شود، اگر در کندو تخم روز و لارو در سنین مختلف به مقدار کافی و با کیفیت و ترتیب مناسب وجود داشت و جمعیت کندو کافی بود لازم نیست دنبال ملکه بگردیم، حتی در مورد صفات خوب آن نیز می‌توان قضاوت کرد.

پرورش ملکه در کندو موقعی که ملکه پیر باشد و یا به عللی ازبین رود پس از چند ساعت زنبوران کارگر به عدم وجود او پی می‌برند و تعدادی از سلول‌هایی که دارای لاروهای یک یا دو روزه کارگر است را انتخاب نموده که معمولا سلول‌های کناره به خصوص سلول‌های کناره‌های قاب برای تبدیل شدن به ملکه آماده می‌شود که حدود 5/2 سانتی‌متر طول و یک سانتی‌متر قطر دارند. ملکه‌های جوان باکره پس از 11 – 12 روز از سلول‌های خود خارج می‌شوند. تعداد سلول‌های ملکه در کندو بستگی به نژاد، اندازه کلنی، موقع سال و شرایط ایجاد شده برای تولید آن دارد. عواملی که موجب تبدیل تخم به ملکه یا زنبور کارگر می‌شود یکی اندازه حجره و دیگری نوع و میزان تغذیه در دوران لاروی است. کارگران مقدار زیادی شاه انگبین (ژل رویال) در شاخون(حجره ملکه) انباشته می‌کنند به نحوی که لارو ملکه در روی آن شناور است که مقدار آن بیش از مصرف لارو است و مازاد این پس از تولد ملکه در شاخون می‌ماند.

حالات پرورش ملکه در کندو

1. حالت اضطراری: زمانی است که ملکه از بین می‌رود و کندو یتیم می‌شود که کارگران، لارو یک روزه‌ای را انتخاب، حجره اش را بزرگ کرده و با ژل رویال تغذیه می‌کنند تا به ملکه تبدیل شود. اگر کندویشان حاوی تخم و لارو یک روزه نبود ازکندوی دیگری می‌توان گرفت و در این کندو گذاشت. باید کندو و جمعیت غذای کافی (عسل و گرده) داشته باشد یا در طبیعت موجود باشد تا این را انجام دهد.
2. حالت تکثیر: کندو خود را برای بچه دادن آماده می‌کند، که ابتدا چند حجره ملکه آماده و سپس ملکه در همه آن‌ها تخم بارور گذاشته و سپس ژل رویال می‌دهند و یا سلول‌های لارو یک روزه را آماده می‌کنند.
3. حالت جانشینی: وقتی ملکه پیر یا معیوب و یا بیمار است و قادر به تخمگذاری در حد نیاز نیست که ملکه دیگری برای جانشینی او انتخاب می‌کنند در این حالت در تعداد محدودی 2 تا3 عدد وسط شان قرار می‌گیرد.
4. حجره ملکه: یا اول حجره ساخته می‌شود که قسمت پایین شان مخصوص پرورش نوزاد است و یا حجره کارگران می‌شود که وسط شان است این سلول‌ها (شاخون) بزرگ تر از سلول‌های عادی هستند و شبیه پستان گاوند و همیشه تعدادی کارگر دور آن جمع هستند تعداد شاخون‌های تعویض ملکه کمتر از تعداد شاخون‌های حالت‌های تکثیر با اضطراری است.
5. ملکه باکره: موقعی که حالت شفیرگی ملکه به پایان می‌رسد ملکه از داخل کناره سرپوش را بریده و از آن بیرون می‌آید. اولین ملکه باکره متولد شده در داخل کندو شروع به گردش کرده و همه ملکه‌های داخل سلول‌های شاخون را نیش زده و از بین می‌برد و سپس کارگران سلول‌های ملکه را خراب و ملکه‌های مرده را از کندو خارج می‌کنند. اگر دو یا چند ملکه با هم متولد شده باشند موقعی که دو ملکه به هم برسند با یکدیگر می‌جنگند تا یکی از آن‌ها کشته شود ولی در هر صورت پس از شروع تخم ریزی هرگز در یک کندو بیش از یک ملکه وجود ندارد بالغ شدن ملکه باکره پس از تولد حدودا 2 روز به طول می‌انجامد و پس از بلوغ تا 3 هفتگی اقدام به پرواز جفت‌گیری می‌کند و بعد از جفت‌گیری شروع به تخم‌گذاری می‌کند.

شکل ملکه باکره: اول تولد جثه نسبتا بزرگی دارد ولی در چند روز اول عمر خود به مرور کوچکتر می‌شود و کمی بزرگتر از کارگران به نظر می‌آید. شکم کوچک، فاصله بندهایش هم کم است، حلقه ملازمین وجود ندارد، حرکت تند و ترسو است و در کارگران مخفی می‌شود، تمایل به پرواز دارد برعکس ملکه بارور، شکم ملکه باکره پس از جفت گیری رشد کرده، متورم و کشیده و به مراتب بزرگتر از شکم کارگران و ملکه باکره است.

تفاوت ملکه باکره با ملکه بارور را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:

1. رفتار زنبور عسل کارگر با ملکه باکره: بعد از تولد ملکه تا مدتی هیچگونه توجهی به آن نمی‌کنند و نادیده گرفته می‌شود ولی به زودی کارگران به طرف او جلب شده و او را تغذیه می‌کنند(تغذیه کم یا اذیت کردن) ولی با این ملازمین، تعدادشان به تعداد ملازمین ملکه تخمگذار نمی‌رسد.
2. جفتگیری ملکه(پرواز عروسی): ملکه در 4تا 6روزگی چند پرواز شناسایی انجام داده و سپس آماده می‌شود که پرواز اصلی یا تنها پرواز جفتگیری عمر خود را انجام دهد در 6-14 روزگی بین ساعت 10-14 یک روز آفتابی برای جشن عروسی فرمونی ترشح می‌کند که تمام نرها از تمام کندو‌ها به دنبال ملکه رفته که به ارتفاع1-15 در یک روز آفتابی بدون باد پرواز می‌کند تا قوی‌ترین نرها به ترتیب با ملکه جفتگیری کنند. بعد به علت خارج شدن قسمت مهمی از دستگاه تناسلی نر در موقع جفتگیری بلافاصله زنبور نر می‌میرد و آن قسمت از دستگاه تناسلی نر در دستگاه تناسلی ملکه باقی می‌ماند سپس زنبور نر بعدی با پای خود باقیمانده دستگاه تناسلی نر قبلی را خارج و سپس جفتگیری می‌کند و ملکه زمانی که احساس کرد میزان اسپرم کافیست؛ با باقیمانده آخرین دستگاه تناسلی نر (علامت جفتگیری) به کندو باز می‌گردد که ملازمین علامت جفتگیری را خارج کرده و ملکه را تمیز و تیمار می‌کنند تا ملکه برای 2تا 5 روز بعد تخمگذاری را شروع کند. علت جفتگیری در خارج کندو، عدم هم‌خونی و جفتگیری با قوی‌ترین نرها می‌باشد. چناچه تا سه هفتگی ملکه باکره جفتگیری نکند دیگر قادر به جفتگیری نیست و شروع به تخم‌های بارو نشده می‌کند و باید در هفته دوم و سوم عمر ملکه توسط زنبور‌دار بازدید شود. در پرواز جفتگیری ملکه بطور متوسط با 6-10 نر مختلف جفتگیری می‌کند که باعث کاهش خطر هم‌خونی و تقویت صفت خوب در کلنی می‌شود. مدت زمان پرواز عروسی 10 تا 30 دقیقه و یا کمتر از آن است و راندمان کار ملکه از نظر میزان تخم‌ریزی و تولید جمعیت کافی که تا چند سال قادر به تولید خوب باشد بستگی کامل به جفتگیری و ذخیره اسپرم دارد. یک ملکه خوب در فصل بهار و اوائل تابستان که جمعیت و شرایط آب و هوایی و غذا مناسب است روزانه حدود 2000 تا 2500 تخم می‌گذارد و اواخر تابستان و پاییز به مرور کاهش می‌یابد و در فصل زمستان قطع می‌شود و فقط در کندو‌های پر جمعیت و قوی تعدادی از تخم‌ها را پرورش می‌دهند.
3. قضاوت از طریق مشخصات ظاهری ملکه: صفاتی از قبیل قد کشیده، شکم حجیم، بالهای خوابیده رو پشت شکم، اندام سالم و استفاده از همه پاها هنگام حرکت دلیل خوبی ملکه است ولی صددرصد قابل اطمینان نیست.
4. قضاوت از طریق کار ملکه: کار ملکه فقط تخم‌ریزی است پس تخم‌ریزی یک نواخت و متراکم و زیاد که عمده شان در قسمت میانی و پایینی به طور یکنواخت تخم‌ریزی شده باشد دلیل بر خوبی ملکه است.
5. استفاده از یک کندو برای پرورش ملکه: می‌توانید ملکه‌ها را داخل قفس درون یک کندوی بدون ملکه بگذارید تا آنها ملکه‌ها را تغذیه کنند و در زمان مناسب آنها را به کلنی‌هایی که که فاقد ملکه هستند بدهید.